Դյուրի՞ն է երջանիկ լինելը…

«Մենք կուզե´նք երջանիկ եղնինք…» Մհեր Մկրտչյան

Այս հարցի պատասխանը գտնվեց Սենեկայի մոտ: Նրա համար դյուրին էր իրեն երջանիկ զգալ, չնայած այն ժամանակներում կյանքն անհամեմատ առավել դժվար էր, քանի որ շատ էժան էր գնահատվում, գոյատևելն էր դժվար, էլ ինչ երջանկության մասին կարող էր լինել խոսքը: Պատերազմներ, հիվանդություններ, բանսարկություններ, պալատական հեղափոխություններ. այս ամենը մարդուն կարող էին հեշտ ու հանգիստ զրկել կյանքից: Այդ դեպքում, ինչպե՞ս է, որ Սենեկան երջանիկ էր: Ի՞նչ կարող ենք նրանից սովորել: 

Իր զարմիկ Լուցիլիուսին գրած «բարոյախոսական նամակներում» Սենեկան գրում է.«Ինչ տարբերություն, թե ինչպես ես ապրում, եթե կարծում ես, որ վատ է»: Այս հարցը կարող է իրեն տալ ամեն մի մարդ, օրինակ, այսպես. ի՞նչ տարբերություն, երջանիկ է իմ կյանքը, թե` ոչ, եթե ես ինձ դժբախտ եմ համարում: 

Տվեք մարդուն ավտոմեքենա, բնակարան, ամառանոց, փող, ընտանիք, երեխաներ, ընկերներ և շատերից կլսեք, որ երջանկություն չկա: Սենեկան այս առիթով մեջբերում է կատարում Էպիկուրից.«Դե ինչ, պարտք կվերցնեմ Էպիկուրից: «Շատերը, հարստություն կուտակելով, ոչ թե դժբախտության վերջն են դրել, այլ գտել են ուրիշ դժբախտություններ»: Այդ պատճառով էլ, ինչ տարբերություն, թե մարդն ինչ ունի, նա առաջին հերթին տեսնում է, թե ինչ չունի, իսկ դա միշտ էլ կարող է տխրության պատճառ լինել: 

Աշխարհընկալումը հին դարերում էլ, այժմ էլ չի փոխվել` նյութական, հոգևոր արժեքները, իհարկե, ուրախացնում են, բայց մարդն ինքն է իրեն երջանիկ դարձնում: Հեշտ ու հանգիստ որոշում է` ես երջանիկ եմ:

Սենեկան իր համար այսպես է որոշել.«Դժբախտ է նա, ով իրեն երջանիկ չի համարում»: Նա կարողացել է իրեն զգալ այնպես, ինչպես ինքն է որոշել. իսկ ինչն է խանգարում մեզ:

Իհարկե, կան հատուկ տաղանդով օժտված մարդիկ, ովքեր ցանկացած իրավիճակում կարողանում են իրենց դժբախտ զգալ, կան նաև այնպիսի մարդիկ, ովքեր նույնիսկ դժբախտությունների, անհաջողությունների ժամանակ են կարողանում դրական կողմ տեսնել: Երկրորդ տեսակին պատկանող մարդիկ վարվում են ինչպես և Սենեկան, ում համար երջանկությունը ոչ թե դժվար նպատակ էր, այլ ապրելու ձև:

Ինչն է խանգարում երջանիկ լինելուն

• Որպես կանոն, դա հավատն է, հաճախ չգիտակցված, որը ներքին արգելք է դնում «ինչ-ինչ հանգամանքներում» երջանիկ լինելու հնարավորության վրա: Օրինակ, վատ եղանակը, տրամադրության բացակայությունը, փողի պակասը, սերը, ծխախոտը… Ամեն մարդ «իր սիրած հանգամանքներն ունի, որոնց դեպքում չի կարողանում երջանիկ լինել»: Իսկ դու՞ք…
• Բացասական հույզերը: Եթե «աշխարհը թշնամաբար է տրամադրված», շուրջբոլորը «միայն վատ մարդիկ են»,«իսկ բոլոր տղամարդիկ…»,«իսկ բոլոր կանայք…», ապա` էլ ինչ երջանկություն: Որպես կանոն, բացասականը սկսվում է ընդհանրացումից` ամեն ինչ, միշտ: Աշխարհընկալումը հետևյալն է. ես փոքր ու թույլ եմ, աշխարհը մեծ է ու չար: 
• Ցածր էներգետիկան: Ոչինչ չեմ ուզում, ոտքերս թույլ են, մտքերս` խառն ու բացակա: Նման վիճակն ավելի շատ դեպրեսիայի է հանգեցնում, քան, բնականաբար, երջանկության:

Եթե որոշել եք երջանիկ լինել, սովորեք երջանիկ լինել

Իհարկե, կյանքում դժվարությունները շատ են, բայց եթե ցանկություն կա, ապա սովորել երջանիկ լինել կարելի է և պետք է:

• Երջանկության հետևից վազել պետք չէ, այն մեր կողքին է, պարզապես պետք է այն պահանջկոտ կանչել: Ցանկանո՞ւմ ես երջանկություն, վերցրո´ւ այն քեզանից:
• Մշակեք ձեզ համար հիանալի զգացմունքային երանգ և կայունություն, դա օգնում է դժվար իրավիճակում հաղթահարել դեպրեսիան:
• Կյանքին վերաբերվեք հետաքրքրությամբ և հետաքրքրասիրությամբ: Տհաճությո՞ւն է եղել: Հետաքրքիր է, ինչպես կկարողանամ այն հաղթահարել, ինչ կսովորեմ դրանից: Դժվարությո՞ւն կա: Հետաքրքիր է, ինչ կտա այն ինձ: Օգտակար հարցեր` հիանալի որոշումներ:
• Ձեզ համար օգտակար սովորություն դարձրեք դրական աշխարհընկալումը: Սխալներ չեն լինում, լինում են կյանքի դասեր և հետադարձ կապ: Կյանքը լավ ուսուցիչ է, իսկ ամեն լավ բան միշտ էլ թանկ արժե: Իսկ ի՞նչ էիք ուզում: Պարտություն չկա, դա կյանքի մեջ նոր ներդրում է: Մարտահրավեր: Երբ ամեն ինչ լավ է, հաջողակ լինել բոլորն էլ կարող են: Իսկ երբ դժվա՞ր է: Հաղթահարել կարող են միայն ընտրյալները: Եղե´ք այդ ընտրյալը: Իրավիճակները փոխվել են, բայց դրանք ձեզ չեն փոխել: Դուք կարո´ղ եք լինել հաջողակ և երջանիկ: 

Սենեկան Լուցիլիուսին գրած իր նամակներն ավարտում էր որևէ իմաստուն խորհրդով, օրինակ.«Երբեք երջանիկ մի համարիր նրան, ով կախվածություն ունի երջանկությունից: Եթե նա կյանքի մատուցածից ուրախ է արտաքնապես, ապա նա թույլ հենարան ունի` եկած ուրախությունը կգնա: Միան ներքուստ ստեղծվածն է հուսալի և ամուր, այն աճում է և մեզ հետ մնում մինչև վերջ»:  

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ